Kopiec Krakusa to ziemny kopiec znajdujący się w dzielnicy Podgórze na prawym brzegu Wisły. Usypano go na najwyższym wzniesieniu wapiennego zrębu Krzemionek — Wzgórzu Lasoty (271 m). Obiekt ma płaski wierzchołek i od dawna pełnił rolę punktu orientacyjnego oraz miejsca obchodów Rękawki.
Lokalizacja i cechy fizyczne
Kopiec stoi na Wzgórzu Lasoty w obrębie historycznego Podgórza. Wysokość kopca od podstawy wynosi 16 m, średnica u podstawy to 57 m, a średnica na górze — 8 m. Objętość nasypu szacowana jest na 19 100 m3.
W historycznej Małopolsce poza Krakowem zachowały się także inne duże kurhany, między innymi w Krakuszowicach, Leszczkowie, Sandomierzu, Sólcy, Święcicy i Złotej.
Historia, właściciele i nazwa
Twórcy i pierwotne przeznaczenie kopca nie są pewne; istnieje kilka hipotez odnoszących się do jego wieku i funkcji. Historyczne wzgórze Lasoty należało niegdyś do rodu Awdańców, a nazwa wzgórza mogła upamiętniać komesa Lassotę.
Badania archeologiczne i konstrukcja kopca
Prace wykopaliskowe z lat 1934–1937 przeprowadzili Józef Żurowski i Franciszek Jakubik pod patronatem Polskiej Akademii Umiejętności; finansował je redaktor naczelny "Ilustrowanego Kuriera Codziennego". Badacze wykopali lej dochodzący do podstawy kopca — początkowo miało to objąć 4% powierzchni podstawy, ostatecznie odsłonięto około 60%.
W pobliżu i w podstawie kopca znaleziono ślady osadnictwa z końca kultury łużyckiej, co pozwoliło przyjąć, że kopiec powstał najwcześniej około 500 r. p.n.e. Wewnątrz odkryto różne przedmioty ruchome, szkielet dziecka i palenisko, jednak elementy te trafiły do kopca podczas sypania i nie służą bezpośredniemu datowaniu konstrukcji.
Wnętrze kopca oparto na wysokim słupie, do którego przymocowano promieniście ułożone przegrody wyplecione z wikliny. Przestrzeń między przegrodami wypełniono mocno ubicą ziemią i kamieniami, co zapewniało stabilność nasypu.
Datowanie i późniejsze znaleziska
W dolnych partiach kopca odnaleziono brązową skuwkę typu awarskiego, datowaną na przypuszczalnie VII–VIII w., co sugeruje użycie takiego przedmiotu na etapie budowy nasypu. W górnej partii stwierdzono korzenie dębu, którego wiek przy ścięciu oceniono na około 300 lat; na podstawie tych i innych spostrzeżeń profesor Andrzej Żak wskazał okres usypania między końcem VI a końcem VII/VIII w.
Późniejsze badania z lat 70. XX wieku przyniosły przedmioty z okresu wpływów kultury przeworskiej. Srebrny denar czeski z czasów Bolesława II (972–999) znaleziony około 50 cm pod darnią w części szczytowej stał się podstawą proponowania przez prof. Andrzeja Bukę datowania kopca między końcem VIII a połową X wieku. Badania nie potwierdziły natomiast jednoznacznego pochówku wewnątrz nasypu.
Hipotezy pochodzenia, legendy i układy kopców
Jan Długosz łączył powstanie kopca z legendarnym Krakiem; według tej tradycji kopiec wzniesiono jako trwałe upamiętnienie. Inne teorie sugerują powiązania z Celtami — w kulturze celtyckiej kopce miały funkcje kultowe, a analizy orientacji wykazały zgodność azymutu łączącego kopce z azymutem wschodu słońca w dniach odpowiadających celtyckim świętom.
Za przykład podaje się obserwację, że stojąc na kopcu Krakusa 2 maja lub 10 sierpnia wschód słońca nastąpi nad Kopcem Wandy, a z kopca Wandy 6 lutego lub 4 listopada słońce zachodzi nad Kopcem Krakusa. Niektórzy badacze, między innymi prof. Janusz Kotlarczyk, wskazywali na motyw celtycki; inni, jak Leszek Paweł Słupecki, uważali Kopiec Krakusa za część większego cmentarzyska kurhanowego.
Fortyfikacje i rewitalizacja
W XIX wieku kopiec włączono w system austriackich umocnień cytadeli: otoczono go wałem ziemnym, murem i fosą, a w obrębie muru wzniesiono koszary i fort cytadelowy 33 "Krakus". W okresie międzywojennym część tych obiektów zniwelowano, a koszary ostatecznie przestały istnieć po II wojnie światowej.
W 2012 r. rozpoczęto prace rewitalizacyjne nad kopcem prowadzone przez architekta Piotra Orzeszka z pracowni Stvosh, realizowane na zlecenie Miasta Krakowa. Zakres prac obejmuje zagadnienia architektoniczne, konserwatorskie, archeologiczne, geologiczne, hydrogeologiczne, konstrukcyjne oraz studia widokowe i przyrodnicze. Rewitalizacja obejmuje również zagospodarowanie otoczenia i jest realizowana etapami od 2013 r.
W literaturze i badaniach pojawia się wiele hipotez dotyczących pochodzenia kopca — od tradycji miejscowej po wpływy celtyckie, awarskie, scytyjskie czy nordyckie — co świadczy o znaczeniu obiektu dla badań nad przeszłością regionu.



Informacje praktyczne
- Adres: 30-543 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Ocena w Mapach Google: 4,8 (11 456 opinii)