Fabryka Emalia Oskara Schindlera to historyczny kompleks przemysłowy na krakowskim Zabłociu, dziś pełniący funkcję muzealną. Zakład działał przed II wojną światową jako fabryka naczyń emaliowanych. W czasie okupacji niemieckiej przeszła pod zarząd Oskara Schindlera i funkcjonowała jako Deutsche Emailwarenfabrik (DEF).
Historia przedsiębiorstwa
Zakład powstał w 1937 jako Fabryka Naczyń Emaliowanych i Wyrobów Blaszanych „Rekord”. Jednymi z założycieli byli Izrael Kohn, Wolf Luzer Glajtman i Michał Gutman. Początkowo zakład mieścił się w innej lokalizacji, a od początku 1938 działał w nowym budynku na zabłockiej części miasta.
W marcu 1939 fabryka zaprzestała produkcji, a w czerwcu została postawiona w stan upadłości. W listopadzie 1939 Oskar Schindler przejął zarząd powierniczy nad zakładem, a następnie wydzierżawił obiekty i zmienił nazwę na Deutsche Emailwarenfabrik. W kolejnych latach Schindler rozbudował halę produkcyjną i zaplecze administracyjne.
Co produkowała fabryka podczas wojny?
Początkowo w zakładzie wytwarzano naczynia emaliowane. Od 1943 uruchomiono także dział produkcji zbrojeniowej. W tym okresie powstawały między innymi menażki dla Wehrmachtu oraz komponenty amunicji, takie jak łuski i zapalniki do pocisków artyleryjskich i lotniczych.
Rola fabryki w ratowaniu ludzi
Zatrudnienie w zakładzie stopniowo przesunęło się z przewagą Polaków w stronę robotników żydowskich. Po likwidacji getta krakowskiego część ocalałych trafiła do obozu Płaszów; dzięki staraniom Schindlera część jego pracowników umieszczono w barakach na parceli przyległej do fabryki. W 1944 liczba pracowników wynosiła około 1100.
Gdy front zbliżał się do obozów, Schindler z księgowym Itzhakiem Sternem sporządzili tzw. „Listę Schindlera” i przenieśli część załogi do nowej fabryki w Brünnlitz (dzisiejszy Brněnec). W ten sposób ponad 1100 osób uniknęło zagłady i pracowało tam do momentu wyzwolenia 8 maja 1945 r.
Muzeum i wystawa stała
Po II wojnie światowej zakład przejęto na rzecz skarbu państwa, a od 1948 obiekty objęły Zakłady Wytwórcze Podzespołów Telekomunikacyjnych Telpod. W 2007 miasto oddało budynek administracyjny Muzeum Historycznemu Miastu Krakowa. Od 2007 obiekt podzielono między Muzeum Historyczne Miasta Krakowa i Muzeum Sztuki Współczesnej.
W oddziale Muzeum Historycznego udostępniono stałą ekspozycję zatytułowaną Kraków – czas okupacji 1939–1945. Ekspozycja zajmuje 45 sal i została otwarta uroczyście 10 czerwca 2010. Wystawa pokazuje dzieje miasta i mieszkańców w czasie wojny przez kilkanaście segmentów tematycznych, m.in. wojnę 1939 r., funkcjonowanie Krakowa jako ośrodka administracji Generalnego Gubernatorstwa, życie codzienne, los Żydów krakowskich, działalność Tajnego Państwa oraz dzieje pracowników fabryki i samego Oskara Schindlera.
Co można zobaczyć na miejscu?
W stałej wystawie znajduje się 45 sal ekspozycyjnych z dokumentacją fotograficzną i archiwaliami pochodzącymi ze zbiorów polskich i zagranicznych. Ekspozycja składa się z kilkunastu segmentów tematycznych, które łącznie przedstawiają szeroki kontekst okupacyjny Krakowa i losy mieszkańców.
Na terenie dawnego zakładu zachowały się elementy związane z powojennym użytkowaniem obiektu, m.in. sprzęt i urządzenia z okresu działalności Telpodu. Część kompleksu zajmuje także Muzeum Sztuki Współczesnej.
Fabryka Schindlera jako punkt szlaku techniki
Fabryka Emalia Oskara Schindlera została włączona do Krakowskiego Szlaku Techniki. Obiekt łączy w sobie wątek przemysłowy i pamięć historyczną, co czyni go jednym z elementów tego szlaku.
Oddział Muzeum Historycznego przedstawia historię fabryki w szerokim kontekście Krakowa w latach 1939–1945.



Informacje praktyczne
- Adres: Lipowa 4, 30-702 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: śr–nd 9:00–20:00, pn 10:00–15:00
- Telefon: +48122570096
- Strona internetowa: muzeumkrakowa.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,5 (26 621 opinii)